april 2026


Een bijzonder jubileum in 2027: twintig jaar Week van reflectie en ethiek. In de aanloop naar dit jubileum publiceren we regelmatig blogs over 'veiligheid in de zorg'.

Wie durft de dokter te storen?

'Veiligheid is dat je elkaar als team steunt, respecteert en samen reflecteert', stelt AnneMarie Bloemhoff, Ethiek Academy, mede-initiatiefnemer Week van reflectie. 'Pas als we elkaar intern met respect bejegenen, staan we sterk genoeg om weerbaar te zijn tegen de agressie van buitenaf. Respectvol omgaan met elkaar in alle lagen is de fundering onder de veiligheid.'

Het is zaterdagmiddag. De verpleegkundige wil de specialist bellen om te overleggen over een patiënt. 'Ze toetst de cijfers nog niet in. 'Niet doen', zegt een collega, 'hij staat nu op de tennisbaan. Als je hem nu stoort, krijg je de volle laag.' Iemand vertelde dit verhaal over het ziekenhuis waar hij werkt.

In die aarzeling van een paar seconden zit de kern van ons veiligheidsprobleem. Want hoe kunnen we verwachten dat er respectvol wordt omgegaan met zorgverleners, als wij een cultuur van angst en hiërarchie in stand houden? Als zorgverleners de specialist niet durven bellen, omdat ze bang zijn voor zijn reactie.

Collega's aanspreken

We investeren in veiligheid. Afdelingen gaan op slot met codes. Medewerkers volgen trainingen in 'omgaan met agressie'. Protocollen worden aangescherpt. En toch: de incidenten blijven. Verpleegkundigen die worden uitgescholden. Thuiszorgmedewerkers die zich onveilig voelen achter de voordeur.

Wie eerlijk kijkt, ziet dat echte veiligheid niet begint bij een protocol of een beveiligde deur. Het begint bij gedrag. Hoe gaan we hier met elkaar om? Hoe zit het met de bejegening onderling? Bij hoe collega’s elkaar aanspreken, of juist niet. Een snauw, een neerbuigende opmerking, uitgesproken waar patiënten en familie bij staan, kan genoeg zijn. Het ondermijnt niet alleen de ander, maar ook het team. En uiteindelijk het vertrouwen in de zorg. We kunnen agressie van buitenaf niet los zien van de cultuur binnenin.

Weerbaar

Veiligheid begint niet bij de deur, maar tussen mensen. Pas als zorgverleners elkaar zonder aarzeling durven te benaderen, ontstaat een team dat ook bestand is tegen wat er van buiten komt.

Daarom moeten we af van de reflex om bij elk incident een protocol uit de kast te trekken. Natuurlijk, regels zijn nodig. Maar ze lossen dit probleem niet op, zonder de cultuur in de eigen organisatie erbij te betrekken.

Wat helpt: iets wat in veel zorgorganisaties al gebeurt. Samen stilstaan. Reflecteren. Het ongemakkelijke gesprek voeren. Waarom raakt bepaald gedrag? Waarom zeggen we er soms niets van? En wat zegt dat over de cultuur waarin we werken? Een cultuur maken we met ons allen, hoe we omgaan met elkaar, elkaar bejegenen, wat we zeggen en niet zeggen.

Veiligheid is dat je elkaar als team steunt, respecteert en samen reflecteert. Pas als we elkaar intern met respect bejegenen, staan we sterk genoeg om weerbaar te zijn tegen de agressie van buitenaf. Respectvol omgaan met elkaar in alle lagen is de fundering onder de veiligheid.

AnneMarie Bloemhoff
Ethiek Academy, ethica, trainer en onderzoeker, mede-initiatiefnemer Week van reflectie en ethiek.